Dünya Genelinde Su Kaynaklarının Durumu

Yeryüzündeki toplam su hacmi 1,4 milyar km3’ tür. Tatlı su kaynakları toplam su hacminin yaklaşık %2.5’tir. Bu miktarın %68,7’si (24 milyon km3’ü) buz ve kar olarak dağlık bölgelerde, Antarktika ve Arktik’te, %30,1’i ise (8 milyon km3) yeraltı suyu olarak bulunmaktadır [1].

Şekil 1. Dünyadaki Suyun Dağılımı

Şekil 1’de görüldüğü gibi dünyadaki suyun %97’si tuzlu sudur. Tatlı suyun büyük kısmını da ulaşması oldukça zor olan buz dağları ve buzullar oluşturmaktadır. Yer altı suları ve yüzey suları insanların içme ve kullanma suyu olarak temin edebildikleri sular olup bunların da miktarı ve kalitesi yıldan yıla, iklime, nüfusa veya ihtiyaca göre değişmektedir. Tatlı su kaynaklarının bu denli az olması, kaynakların korunması, geri kazanılması ve geliştirilmesi gerekliliğini açıkça göstermektedir.

İhtiyaç duyulan suyun büyük çoğunluğuna göller ve ırmaklar kaynaklık eder.  Yer üstü tatlı sularından olan bu göller ve ırmaklar ise var olan toplam suyun yalnızca %1’ini oluşturur.

Su Kaynaklarının Yer Yüzünde Dağılımı

Birleşmiş Milletlerin (BM) hazırladığı Tablo 1’de görüleceği üzere, nüfus yoğunluğu ve temiz su kaynakları her kıtada birbirlerine paralel bir oranda görünmemektedir. Su bolluğu yaşayan bölgeler olduğu gibi, ilerde çok daha ciddi sıkıntılara yol açabilecek su kıtlığı çeken ülkeler de mevcuttur [2].

Tablo 1. BM verilerine göre su kaynaklarının yer yüzünde dağılımı

Su Kaynaklarının Yer Yüzünde Dağılımı (BM verilerine göre)

KITALARNÜFUS (%)SU KAYNAĞI (%)
Kuzey Amerika815
Güney Amerika626
Avrupa138
Afrika1311
Asya6036
Avustralya ve Adalar15

Tablo 2. Su kaynaklarının km3 olarak dünya üzerindeki dağılımı [3]

SU KAYNAĞIMİKTAR KM 3 %
Denizler1.348.000.00097.39
Tatlı Sular
Kutuplardaki Buzullar27.820.0002.01
Yeraltı Suları8.062.0000.58
Göller ve Nehirler225.0000.02
Atmosferdeki Buhar13.0000.0001
TOPLAM1.384.120.000100

Dünya nüfusunun %30’undan fazlası yetersiz su kaynağı problemiyle mücadele etmektedir. Bu oran, hızla artan nüfus, artan kullanım gereksinimleri, doğal dengeyi bozabilen iklim değişiklikleri, küresel ısınma ve bilinçsiz kullanım gibi birçok sebepten dolayı önümüzdeki on yıl içinde %60’lara varan bir orana ulaşabilecektir. 2025’te 2 milyara yakın insanın su sıkıntısı çekeceği öngörülmüştür [2].

Dünya yüzeyinde toplam su miktarının küçük bir kısmını oluşturan tatlı su, kişi başına oldukça yüksek bir miktar olan yaklaşık olarak yıllık 22.770 m3’e denk gelmektedir. Ancak kişi başına düşen bu yüksek miktara rağmen su sorunun ortaya çıkmasının nedeni kısıtlı bir kaynak olan suyun zaman ve mekan açısından değişken olmasıdır. Kuzey Avrupa, Kanada ya da Muson ikliminin hakim olduğu yerlerde su fazlalığı bulunmaktayken dünyanın özellikle yarı kurak ve kurak bölgelerinde su sıkıntısı yaşanmaktadır. diğer ülkelere göre daha fazla su kaynağına sahip görülmekle birlikte, esasen su zengini bir ülke değildir.

Dünyadaki Suyun Kullanım Alanları

Şekil 2. Dünyadaki Suyun Kullanım Alanları

Kullanım suyunun oransal olarak dağılımına baktığımızda %69 tarım amaçlı, %19 endüstriyel ve %12 ev tüketimi oranlarıyla karşılaşılmaktadır. Şişelenmiş sular dâhil olmak üzere içecek ve gıda sektöründe tatlı su payı %1’in bile altındadır. %69 tarım amaçlı kullanılan suyun da büyük bir kısmı bilinçsiz kullanımdan ötürü verimliliğini kaybetmektedir.

Dünyadaki Su Kaynaklarının Durumu

Hem yüzeydeki sulardan hem de yeraltı sularından çok fazla su çekmenin etkileri acı olmaktadır. En dikkat çekici örnek ise; Şekil 4 ve 5’te gösterildiği gibi Aral Denizi’nin ve Çad Gölü’nün boyutundaki şiddetli azalmadır.

Şekil 4. Aral Gölü

Her geçen zaman, dünya genelinde su kaynaklarımız azalmakta ve asla farkına varamamaktayız. İnsanlar su kaynaklarımızın tükenmekle karşılaştığı bu dönemde, sınırsız kaynağa sahipmişçesine düşünmeden savurgan şekilde kullanmaktadır. Oysaki her damla suyun hayatımızda geri dönüşü olmayan kayıplara sebep olduğu bilinse, belki de şu an Aral Denizi, Çad Gölü, Urmiye Gölü vb. içler acısı görüntüler olmayacaktı.

Şekil 5. Çad Gölü

Batı Afrika’da, Kamerun ve Nijer sınırlarının yakınında bulunan Çad Gölü, son 50 yılda tamamen ortadan kaybolmuştur. 1963 yılında Çad Gölü’nün yüzeyi 25.000 km2‘de ölçülürken yıllar içinde hacimce% 95 küçülmüş ve 2015 yılında yüzey alanı yaklaşık 1.350 km2 olarak ölçülmüştür [5].

Şekil 6. Great Salt Gölü

Büyük Göller Araştırmaları Dergisi’nin yaptığı araştırmalara göre, Eylül 2014’te, gölün 1970’lerde sahip olduğu ortalama büyüklüğünün % 12’si olduğunu ortaya koymuştur [8]. 2017 yılında, Urmiye Gölü’ne ait bir raporda ise, su seviyesinin 3 cm azaldığını ve alanının, iki haftalık bir süre boyunca 36 km kare küçüldüğü söylenmiştir [9].

Şekil 7. Urmiye Gölü

KAYNAKLAR

  1. Hakyemez, C., 2019. “Su:Yeni Elmas”, Türkiye Sınai Kalkınma Bankası, İstanbul
  2. Albayrak, G.A., 2017. “İklim Değişikliğinin Su Kaynakları Yönetimine Etkisi, Ankara Örneği”, İller Bankası Anonim Şirketi
  3. Firidin, E., 2015. “Su Sorununun, Su Hakkı ve Su Etiği Çerçevesinde Değerlendirilmesi”, Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Aksaray
  4. https://earthobservatory.nasa.gov/features/videos/shrinking-aral-sea
  5. https://go.enfos.com/blog/2015/02/13/lake-chad-almost-totally-disappeared
  6. https://na.unep.net/atlas/webatlas.php?id=58
  7. https://e-news.us/dust-blowing-off-the-shrinking-great-salt-lake-is-eroding-wasatch-snowpack-and-that-could-eventually-threaten-drinking-water-salt-lake-tribune/
  8. https://www.theguardian.com/world/iran-blog/2015/jan/23/iran-lake-urmia-drying-up-new-research-scientists-urge-action
  9. http://english.alarabiya.net/en/features/2018/03/17/Why-is-the-largest-lake-in-the-Middle-East-drying-up-.html
  10. https://robertscribbler.com/2018/01/20/how-climate-change-is-fueling-irans-political-instability/